Misharnons toxics

En occitan tanben auriòla, amanita falloïda, lera verda picotada; en catalan "farinera boda", "cogoma borda", "farinot", "pentinella borda". Amanita phalloides

Se tracte d'un misharnon toxic mortau, qu'ath delà ei fòrça freqüent enes nòsti bòsqui, çò que hè que sigue eth misharnon mès perilhós, causant dera majoritat d'intoxicacions mortaus.

A era forma tipica des amanites, damb anèth ath torn deth pè e ua vòlva qu'emborrasse era basa. Era sua color mès caracteristica ei eth verd olivacèu, encara que se'n pòden trobar exemplars auriòus e, quitament, practicament blanqui. Es lames son blanques damb rebats verdosi e eth pè blanc.

Se pòt confóner damb bères grisetes o crusaules (Russula), mès aguestes non an ne anèth ne vòlva. Tanben damb bèri camparòus (Agaricus), qu'an anèth, mès non vòlva, e damb es lames rosades que viren a brunes damb era maturitat.

Era vòlva pòt demorar boçada pera fulharaca e non resultar visibla a prumèra vista. Per açò, en cas des amanites e auti misharnons que s'i pòden confóner, se deuen arrincar entièrs per çò qu'era existéncia de vòlva e er aspècte d'aguesta son caracteristiques fòrça importants entara corrècta identificacion des espècies.

Eth grapaudin auriòu, o lera rossa picotada (Amanita citrina), ei ua espècia fòrça semblable, que maugrat non èsser mortau, tanben ei un misharnon toxic, damb efèctes allucinogèns. Donques, tanpòc se recomane consumir jamès aguesta espècia. 

Lera blanca picotada e Àngel destructor

Dues autes amanites toxiques mortaus, d'aspècte parièr ara mojòla blanca, mès de color mès blanca, son era lera blanca picotada (Amanita verna), qu'apareish ena primauera, e eth àngel destructor (Amanita virosa), qu'ei un misharnon de tardor. Per sòrt, era lera blanca picotada ei pòc comuna, e eth àngel destructor ei fòrça rar en Catalonha.

Era lera blanca picotada se pòt trapar en bòsqui d'arbes de huelha ampla, jos euses, siurières, casses, castanhèrs e hais, e eth àngel destructor jos conifères sustot.

Cau préner compde de non confóner es dues espècies damb es camparòus, mès que mès es agarics (Agaricus arvensis e A. sylvicola).

Es prumèrs simptòmes d'intoxicacion non se presenten enquiath cap de bères ores dera ingestion des misharnons, normauments ues 8 o 10 ores. Es prumèrs simptòmes son de tipes gastrointestinau damb diarrèa intensa, vomits contunhadi e desidratacion. Dempús, se presenten trebolaments nerviosi, epatics e empejorament der estat generau.

Cortinarius orellanus, C. cinnabarinus, C. sanguineus e d'auti

Bèri misharnons deth grop des cortinaris son fòrça toxics, e quitament, pòden resultar mortaus, coma eth cortinari podom (Cortinarius orellanus). Es simptòmes d'intoxicacion non se manifèsten enquia dempús de bèri dies dera sua consomacion, normauments entre dus e quinze dies; es mès importanti son cansèra, set intensa damb sequetat de boca e pòts, sensacion de cremor ena lengua, pèrta dera hame, mau de cap e trebolaments renaus e epatics.

Erosaments, son pòc abondius e malaisidi de confóner damb cap misharnon comestible d'usatge abituau. Creishen en bòsqui d'arbes de huelha caduca o de pins, segons es espècies.

Eth cortinari podom a un chapèu de 3-8 cm de diàmetre, de conic a estenut o deprimit, damb eth cant incurvat e fissurat. Era superfícia ei shuta, fibrillosa, velosada, de color arrog rovilhós. Lames escotiades, prumèr de color canèla e fin finau arrog rovilhós. Pè de 3-10 cm, cilindric, fibrillós, de color auriòu damb fibres de color arrog-iranja. Mora damb aulor d'arrabet. Ges en ostiu-tardor tant en bòsqui de conifères coma de huelhuts, en solèrs silicics.

Cau préner compde de non confóner cap d'aguestes espècies de cortinaris damb es cames de perdic (Chroogomphus rutilus e semblables) que, a diferéncia d'aguesti, an eth chapèu viscós o umide e es lames tanben escures, mès claraments decurrentes. Son comestibles de non massa qualitat.

Gyromitra gigas, Gyromitra esculenta, Gyromitra infula

Gyromitra esculenta ei un misharnon considerat comestible e fòrça apreciat en bères ues comarques pirenenques, mès que consumit fresc o pòc codut ei fòrça toxic, quitament pòt arribar a èster mortau, per çò que conten ua toxina, era giromitrina.

Se desaconselha totauments era sua consomacion, pr'amor que quitament dempús d'auer-lo deishat secar ben e còder-lo repetidaments en tot escampar era aigua dera prumèra coccion, non s'elimine tota era giromitrina, n'i a un rèste encara, aguest rèste en estomac se transforme en monometilidrazina, e aguesta, ath delà d'èster acumulatiua, a activitat carcinogenica, e pòt arribar a causar cancèrs de hitge.

Era intoxicacion non se manifèste enquia dempús de bères ores, damb trebolaments digestius (vomits, nausèes, mau de vrente), ictericia e trebolaments de tipe nerviós.

Gyromitra gigas e Gyromitra esculenta se tròben jos es pins pendent era primauera, Gyromitra infula ei de tardor.

En Occitan tanben mojòla fòla, fausiranjat, auronja faussa, domegal fòl, domergal fòl, grapaudin ros, iranget qu'empoisona, tuamoscas, tugamoscas, pissacan; en catalan "Reig de fageda", "reig vermel", "matamosques", "reig de foll", "oriol foll", "reig tinyós". Amanita muscaria

Ei un misharnon toxic que provòque intoxicacions que se manifèsten ath cap de pòca estona dera sua ingestion (normauments entre 1 e 4 ores) damb trebolaments digestius (diarrèa, vomits, sequetat de boca), acceleracion deth pols e trebolaments de tipe nerviós: deliri, excitacion, allucinacions, confusion mentau.

Coma indique eth sòn nòm, se pòt confóner damb era mojòla o er oronge. Es principaus diferéncies son era color des lames e deth pè, que son blanqui ena mojòla hòla e auriòus en oronge, e era preséncia de verrugues blanques sus eth chapèu dera mojòla hòla, maugrat qu'aguestes verrugues pòden quèir per efècte dera ploja, e alavetz ei mès facila era confusion.

Apareish ena tardor en bòsqui rics en umús, normauments en lòcs mès nauti e heireds qu'er oronge.

Provòque intoxicacions semblables as dera mojòla hòla, totun mès intenses a causa deth sòn contengut mès elevat en substàncies toxiques.

Ei un misharnon de tardor, que se tròbe tant en bòsqui d'arbes de huelha caduca coma enes de pins.

Se pòt confóner damb eth vinassat (Amanita rubescens) e eth vinassat de pè gròs (Amanita spissa), d'aspècte parièr. Se pòt confóner tanben damb eth misharnon de brusc (Amanita vaginata) en cas d'exemplars vielhs, quan eth pishacan pòt auer perdut l'anèth e es verrugues deth chapèu e eth cant deth chapèu presente un aspècte estriat.

Cau avertir que era Amanita rubescens solaments ei comestible un viatge ei plan coduda; en cru ei toxica per çò que conten emolisines que destruïssen es globuls vermelhs dera sang. 

Misharnon de oliu. Omphalotus olearius

Provòque intoxicacions grèus, mès raraments mortaus. Es prumèrs simptòmes se presenten ath cap de pòca estona d'auer minjat es misharnons e consistissen en trebolaments gastrointestinaus: vomits, nausèes, diarrèes, fòrts dolors de vrente.

Se pòt confóner damb era faussa aurelheta (Hygrophoropsis aurantiaca), comestible de pòca qualitat, laxant se se minge en grana quantitat, e, mès dificilaments, damb era aurelheta (Cantharellus cibarius). A diferéncia d'aguesti, que creishen en tèrra, viu sus soques e troncs d'oliveres e d'auti arbes, coma euses e casses, en tot formar flòtes nombroses; raraments creish sus era husta de pin, coma si ac hè era fausa aurelheta.

A diferéncia dera aurelheta, qu'a er imèni format per plecs, era girgola d'olivera presente vertadères lames. 

Tricholoma pardinum

Provòque tanben intoxicacions grèus, mès raraments mortaus, caracterizades per trebolaments gastrointestinaus, damb vomits e diarrèa, que se presenten ath cap de pòca estona d'auer consumit es misharnons.

Tau coma indique eth sòn nòm, se pòt confóner damb era bruneta (Tricholoma terreum); aguesta ei mès petita e pròpria dera tèrra baisha, deth temps qu'era bruneta podom ei mès grana e se trape en bòsqui de fòrça altitud.

Ath delà, eth Tricholoma pardinum a era superfícia deth chapèu damb escaumes mès granes qu'es dera bruneta, e era sua mora a aulor coma de haria, deth temps qu'era dera bruneta emet ua aulor doça, non de haria.

Inocybe rimosa (I. fastigiata), Inocybe erubescens (I. patouillardii) e d'auti

Eth grop des inocibes includís diuèrsi misharnons de mesura relativaments petita, de mens de 6 cm, damb eth chapèu conic e era superfícia escarcanhada radiaument o escaumosa. Cau refusar-les, donques, per çò qu'era majoritat son toxics, deth temps qu'es que non ac son, an pòca valor culinària e i a eth risc de confóner-lo damb es espècies toxiques.

Viuen en tota sòrta de bòsqui e quitament laguens de parcs e jardins. Es prumèrs simptòmes d'intoxicacion apareishen fòrça rapidaments, a viatges, tanplan abans d'acabar er arrepèish; consistissen en ua fòrta sudacion, damb vomits, diarrèa e trebolaments de caractèr nerviós.

Clitocybe dealbata, Clitocybe phyllophila, Clitocybe rivulosa e d'auti

Diuèrsi clitocibes de color blanca causen tanben intoxicacions coma es indicades en parlar des inocibes.

Pera arrason des dificultats tà diferenciar es espècies, cau refusar toti es clitocibes de color blanca.

Se pòden trapar en tota sòrta de bòsqui e tanben en prats e jardins.

Se pòden confóner damb eth misharnon blanc, qu'en occitan se ditz tanben molinièr, o mossairiga (Clitopilus prunulus), qu'a era mora brigalhadissa e es lames rosades, deth temps qu'es clitocibes an era carn fibrosa e es lames blanques. Ath delà, eth misharnon blanc a era superfícia deth chapèu velosada e hè ua aulor fòrta de haria. Maugrat èster un bon comestible, en cas de dobte, melhor non cuéller-ne.

Cau préner compde tanben de non cuélher clitocibes quan gaham carrereta, pr'amor que sustot eth C. rivulosa pòt préner coloracions parières, e aparéisher enes madeishi endrets qu'era carrereta.

Ea candeleta pè de massa (Clitocybe clavipes), ei comestible, mès toxica se se minge amassa damb beuendes alcooliques. 

Cep arraujós, consaumàs. Boletus satanas

Misharnon considerat popularaments fòrça toxic, coma ac indique eth sòn nòm, mès non ei des misharnons mès perilhosi. Era sua ingestion cause trebolaments gastrointestinaus, damb vomits e diarrèes, que se manifèsten pòc dempús dera sua consomacion.

Ges en ostiu e tardor en bòsqui d'arbes de huelha caduca coma hais, casses e euses, tostemp en solèrs calcaris. Non ei guaire abondiu.

Per contra, Boletus luridus, B. queletii e B. rhodoxanthus son fòrça comuns en Catalonha, e tanben produsissen trebolaments gastrointestinaus, maugrat que mens intensi qu'aqueri deth Boletus satanas.

Ua caracteristica diferenciau per arrepòrt des ceps comestibles ei que, en talhar-lo, era sua mora se torne blua. Non toti es misharnons damb mora que se torne blua en contacte damb er aire son toxics (Boletus erythropus, eth misharnon deth pè arrog, plan codut ei comestible), mès en cas de dobte ei melhor refusar-les.

Lepiota brunneoincarnata, Lepiota helveola, Lepiota cristata e d'auti

Aguest grop includís bères espècies que pòden resultar mortaus (Lepiota brunneoincarnata, Lepiota helveola). Era tardor deth 2011 moric un òme de 73 ans, vesin de Mataró, pera consomacion de Lepiota brunneoincarnata, e i auec d'auti intoxicats grèus.

Son misharnons non guairi abondius, que creishen preferentaments en bòsqui d'arbes de huelha ampla e tanben enes aurères des camins.

Totes son de petita mesura. Peth sòn aspècte s'apoiridien confóner damb es codornes (Macrolepiota procera), mès aguesti son fòrça mès gròssi. Ei recomanable refusar totes es lepiotes de talha petita a fin d'evitar confusions damb es toxiques.

Es intoxicacions per consomacion de lepiotes son parières as provocades pera mojòla blanca.

Paxillus involutus

Paxillus involutus a un chapèu gran, qu'arribe tàs 25 cm de diamètre, damb eth cant enrotlat e era superfícia velosada e brilhanta, d'ua color marron vermelhosa. Lames un shinau decurrentes, de color crèma e tacades de rovilh. Pè de color mès clara qu'eth chapèu, tacant-se de marron vermelhós damb eth tacte.

Consumit en cru provòque intoxicacions fòrça grèus, a viatges mortaus.

Maugrat que i a persones que lo considèren comestible dempús de diuèrses coccions, era consomacion repetida d'aguest misharnon pòt provocar reaccions de tipe allergic, que pòden èster fòrça grèus per çò que conten toxins qu'ataquen eth hitge. Quitament a causat era mòrt a persones afeblides que ne heren ua consomacion excessiva. Per açò se recomane refusar-lo.

Maugrat qu'ei pòc probable, cau evitar confóner eth rovelhon damb aguesta espècia, per çò que vist per damont a ua cèrta semblança.